صنایع دستی کرمان-کرمان


نام مستعار نویسنده : حمیدرضا عبدی

تاریخ انتشار : جمعه , 03 خرداد 1398

تعداد بازدید : 75

صنایع دستی کرمان

صنایع دستی کرمان-کرمان

صنایع دستی کرمان - کرمان

 

بیوگرافی استان کرمان:

این استان واقع در جنوب شرقی ایران می‌باشد که از شمال با استان‌های خراسان و یزد از جنوب، با استان هرمزگان از شرق، با سیستان و بلوچستان از غرب و با استان فارس هم‌مرز است. استان کرمان یکی از مرتفع‌ترین استان‌های کشوراست و شهرستان بافت در این استان مرتفع‌ترین شهرستان استان می‌باشد. از مهم‌ترین رشته‌کوه‌های این استان می‌توان به رشته‌کوه‌های بشاگرد کوه بنان می‌باشد. استان کرمان از قدیمی‌ترین نواحی ایران می‌باشد که درگذر زمان گنجینه‌های فرهنگی، تاریخی گران‌بهای در آن به وجود آمده است که نشانگر روند تاریخی، حیاط اقتصادی، اجتماعی می‌باشند. این استان محل زندگی انسان‌هایی با عقاید متنوع دینی و مذهبی می‌باشد که بیشتر تحت تأثیر فضای اسلامی و ایرانی شکل‌گرفته‌اند. علاوه بر اینکه مسلمانان شیعه در این استان می‌باشند پیروان زرتشت، فرقه شیخیه، اهل حق و... نیز در محدوده این استان زندگی می‌کنند. درکل فرهنگ استان کرمان بر دو عامل شکل‌گرفته است: یکی زیستگاه‌های طبیعی و اقلیمی خاص و دیگری تاریخ سخت و پر جنگ می‌باشد. مرکز استان کرمان شهرستان کرمان می‌باشد؛ که این شهرستان از شمال و خاور به کویر لوت از جنوب به شهرستان‌های بم و جیرفت و از باختر به شهرستان‌های داو، زرند، رفسنجان و بردسیر هم سایه است. در نوشته‌های تاریخی و جغرافیایی اسلامی از استان کرمان، کارمانیا، ژرمانیا، کرمانیا، کریمان، کارمانی، کرمانی و بوتیا گفته‌شده است. بعضی از جغرافیدان‌ها اسم قدیم کرمان را گواشیر همان (کوه اردشیر) یا شهرارشید بوده است. این شهر به دلیل اینکه در قدیم شش دروازه داشته است شهر شش دروازه نیز خوانده می‌شده است.

استان کرمان - شهر کرمان

صنایع‌دستی استان کرمان:

قالی کرمان:

با توجه به تاریخ این استان متوجه می‌شویم که در شروع قرن بیستم اسم کرمان به‌عنوان یکی از معروف‌ترین مرکزهای قالیبافی در جهان بوده است. قالیبافی یکی از مشهورترین صنایع‌دستی استان کرمان می‌باشد که اگر به نقش و نگارهای این قالی‌ها توجه کنید همه باهم متفاوت‌اند و خیلی کم پیش می‌آید که یک نقش تکرار شود. از افتخارات استان کرمان در این صنعت بافت فرش صد متری درگذشته می‌باشد.

در این استان فرش بر روی دار عمودی بافته می‌شود ولی در منطقه‌ی سیرجان و حومه‌ی آن از دارهای افقی نیز استفاده می‌کنند. فرش کرمان به‌صورت ریزبافت می‌باشد که در ابعاد ۱۵×۱۰۰, ۱۰۰×۶۰, ۲۰۰×۱۲۰ بافته می‌شود. طراحی‌های قالی کرمانی شامل شاه‌عباسی، افشار، ترنجی، خوشه، برگ فرنگی، درختی، شکارگاه و قاب قرآن می‌شود. بافت قالی علاوه بر شهر کرمان در شهرهای خانوک، کوهپایه، ماهان، رفسنجان، جوبار، سردار و سرآسیاب رایج است. یکی از دلایل شهرت قالی کرمان استفاده از پشم مرغوب و نخ پنبه‌ای می‌باشد. یکی از مهم‌ترین نوع قالی در کرمان قالیچه افشاری است.

صنایع دستی کرمان - قالی کرمان

قالیچه‌های افشاری:

این نوع قالیچه‌ی کرمان در منطقه سیرجان بافته می‌شود. اسم این قالیچه از بافنده‌هایش سررشته می‌گیرد. نقش‌های آن دارای شکستگی خاص مثل نقش مرغی یا مانند نقش ترنجی به نگاره‌های کوچک هستند.

صنایع دستی کرمان - قالیچه های افشاری

گلیم‌بافی:

از معروف‌ترین گلیم‌های استان کرمان به نام‌های شیریکی پیچ یا سوزنی هستند و این نام‌ها را بافندگان ایلیاتی و گاهی هم روستاهای کرمان به آن نسبت داده‌اند. این گلیم ظاهری مانند قالی دارد و برای بافتنش هم همان‌قدر هنر و تجربه نیازاست. در گلیم شیریکی پیچ پود به‌غیراز اتصال تارها به یکدیگر نقش دیگری ندارد و فقط باعث محکم بودن اتصال نخ خامه با تارها می‌شود. عشایر و روستاییان شهرهای سیرجان، بافق و کرمان از بافندگان این گلیم می‌باشند.

صنایع دستی کرمان - گلیم بافی

جاجیم:

گونه‌ای از زیراندازهای دورو و بدون پرز که از پارچه‌ی کلفتی مانند به پلاس ولی نازک‌تر از آن است. بافت جاجیم در بیشتر استان‌های ایران رایج است و نخ‌های رنگی و فرایض پشمی یا پنبه‌ای یا تلفیقی از آن‌ها تاروپود جاجیم را می‌سازد.

صنایع دستی کرمان - جاجیم

پته‌دوزی:

معروف‌ترین صنایع‌دستی استان کرمان پته‌دوزی می‌باشد. از انواع سوزن‌دوزی پته کی می‌باشد که حاصل دوخت نخ‌های کرکی، ابریشمی، الوان یا پشمی بر روی پارچه می‌باشد. بافت پته بر روی پارچه‌ای عریض و بر زمینه‌های سبز قرمز، سفید، زرد، سرمه‌ای، نارنجی، مشکی، عنابی و قهوه‌ای صورت می‌گیرد. سابقه این صنعت تاریخی را می‌توانیم از پته‌ی بزرگی که مقبره‌ی نعمت ا... ولی را پوشیده است که شانزده بانوی هنرمند حدود یک قرن پیش چنین اثری را بافته‌اند. رایج‌ترین طرح پته درخت زندگی شهرت دارد که بانام‌هایی مانند پته میری، پته بادامی و پته ترمه‌ای هم شناخته می‌شود. از طرح‌های دیگرمی توان به سه لچک ترنجی و نقش حیوانات به‌ویژه پرندگان اشاره کرد.

صنایع دستی کرمان - پته دوزی

عریض بافی:

عریض اسم نوعی پارچه ایست تقریباً ضخیم پشمی می‌باشد که اصلی‌ترین کاربردش به‌عنوان پارچه‌ی زیرین هنر پته‌دوزی است. این نوع از پارچه درگذشته برای دوخت لباس‌هایی مثل کت و پالتو مورداستفاده قرارمی گرفته است.

صنایع دستی کرمان - عریض بافی

شال‌بافی:

قبل از اینکه کرمان هنر قالی‌بافی شناخته بشود هنر شال‌بافی در بین کرمانی‌ها رایج بوده است؛ و حتی طرح‌های قدیمی قالی‌های کرمان برگرفته از طرح‌هایی بودند که در هنر شال‌بافی رایج بوده‌اند. این هنر آن‌چنان در بین مردم کرمان رایج بوده است که در دوره‌هایی دوسوم مردم این استان از طریق همین هنر امرارمعاش می‌کردند. شال‌بافی از هنرهایی است که در دوره قاجار به اوج خود رسیده بود و حتی مقام‌های دولتی هم آن را ترویج می‌کردند. معمولاً شال سه متر طول و یک‌چهارم عرض دارد وبر طبق نقش و نگارهای مختلفش می‌توانیم آن را در دسته‌های لاکی، بوته‌ای، لاجوردی، احرامی، ترمه، شاخ گوزنی و زرنگاری بافته می‌شود.

صنایع دستی کرمان - شال بافی

گبر دوزی:

نام دیگر این صنعت دستی زرتشتی دوزی می‌باشد که توسط زرتشتیان ابداع‌شده است. طرح‌های گبر دوزی شامل درخت، طاووس، گل و نقش‌های هندسی که با نخ ابریشمی بر روی پارچه‌های ریزبافت می‌بافند. نقش‌های این هنر به حدی ظریف می‌باشند که بخیه‌های آن فقط با ذره‌بین قابل‌مشاهده‌اند. از دیگر ویژگی‌های این هنر می‌توان به دوخت ترکیبی و هماهنگی کامل رنگ‌ها اشاره کرد.

صنایع دستی کرمان - گبر دوزی

آجیده دوزی:

 لایه دوزی یا پنبه‌دوزی یا آجیده دوزی یکی دیگر از صنایع‌دستی استان کرمان می‌باشد که به زمان هخامنشیان برمی‌گردد. این هنر در دوره‌ی صفویه به اوج خود رسیده بود به‌طوری‌که ژان شاردن در آن زمان در سفرنامه‌ی خود به آن اشاره‌کرده بود. این هنر در ایران به‌صورت نقش‌های برجسته می‌باشد. آجیده دوزی بر روی پارچه‌های قلم کار ریزنقش و به شکل بخیه‌دوزی در دوره‌های صفویه، زندیه، افشاریه و قاجاریه انجام می‌شده است. بعضی از وسایل آشپزخانه که مزین به این صنعت هستند می‌توان به روبالشتی، کلاه های درویشی، شب‌کلاه، سجاده، سوزنی، البسه، روانداز روتختی اشاره کرد. پارچه‌هایی که پایه این کار هستند شامل پارچه ابریشمی، پنبه‌ای، نخی، مخملی، تافته، کتان و...می‌باشند.

صنایع دستی کرمان - اجیده دوزی

خورجین بافی:

نوعی از صنایع‌دستی استان کرمان می‌باشد که برای قرار دادن بار به پشت حیوانات باری مورداستفاده قرار می‌گرفته است. به غیرازاین کاربرد این کیسه به‌عنوان یک صندوقچه در حمل و نگهداری اشیاء قیمتی و نفیس در بین عشایر استفاده می‌شده است و حتی به‌عنوان یکی از وسایل جهیزیه دختران در عشایر بوده است و امروزه به‌عنوان وسایل تزئینی مورداستفاده قرارگرفته است. این دست بافته در بیشتر مناطق روستایی و عشایری از پشم‌های رنگی-نخ پنبه‌ای و گاها موی بز با نقش‌های هنری بافته می‌شود.

صنایع دستی کرمان - خورجین بافی

ترمه:

این صنعت از پارچه‌ای گران‌بها و الیاف بسیار لطیف با طرح‌های فوق‌العاده متنوع در نقطه‌های متفاوت ایران بافته می‌شود. طرح‌هایی که در ترمه به کار می‌روند طرح‌های بته‌جقه، گل‌های شاه‌عباسی در رنگ‌های مختلف می‌باشند. این صنعت دستی درگذشته در ابتدا مورداستفاده زرتشتیان بوده است و بعدها در میان عموم مردم رایج شد. از قدیمی‌ترین کارهای ترمه‌بافی در کرمان می‌توان به کارگاه استاد ماشاالله دهقان‌زاده اشاره کرد که هنر ترمه‌بافی را از نسل به نسل از اجداد خودشان به ارث برده است.

صنایع دستی کرمان - ترمه

سیس بافی:

نام برد از صنایع‌دستی استان کرمان تاروپود آن از درخت خرما درست می‌شود. نام دیگر سیس، گیس می‌باشد که به الیافی که در کنار درخت خرما می‌روید گفته می‌شود. از محصولات سیس بافی می‌توان به سبد، پادری، حصیر و طناب ضخیمی که در اصطلاح محلی به آن ساز میگویند اشاره کرد.

صنایع دستی کرمان - سیس بافی

حصیربافی:

نوعی از صنایع‌دستی استان کرمان است که اصیل می‌باشد و جمعیت بسیاری از اهالی کرمان به آن اشتغال دارند. محصولات آن نورگیر، جانماز و سبد می‌باشند. طرز بافت این هنر به‌صورت جدا کردن و خشک‌کردن شاخه‌های درخت و درهم تنیدن تاروپود می‌باشد.

صنایع دستی کرمان - حصیر بافی

معرق چوب:

در بازارهای کرمان تابلوهایی از این هنر به چشم می‌خوردند که بسیار ارزشمند می‌باشند. این هنر در کرمان از سابقه‌ی تاریخی زیادی برخوردار نیست ولی هنرمندان در این صنعت پیشرفت زیادی در ساختش کرده‌اند.

صنایع دستی کرمان - معرق چوب

مشبک چوب:

این هنر درنتیجه شبکه شدن پنجره‌ای شدن یا ایجاد سوراخ‌هایی بر روی اشیاء ساخته می‌شود. از کاربردهای آن می‌توان به درو پنجره‌ها و منبرهای مساجد و بسیاری از آثار تاریخ که نشان می‌دهند که درگذشته دارای محبوبیت بوده است اشاره کرد. این هنر به دو صورت انجام می‌گیرد یکی غیر پیوسته یعنی طرح‌های که جداجدا بریده بر روی سطحی دیگر چسبیده‌اند و پیوسته که در آن طرح به‌طورکلی به هم متصل‌اند.

صنایع دستی کرمان - مشبک چوب

خوس دوزی:

طرح قبلی از صنایع‌دستی بسیار قدیمی استان کرمان می‌باشد که سابقه تاریخی‌اش مشخص نیست. آن چیزی که در مورد این هنر قابل‌توجه است ایجاد نقش و نگارهایی بر روی پارچه به‌صورت ذهنی و بدون می‌باشد.

صنایع دستی کرمان - خوس دوزی

چاقو، انبر و قندشکن:

ساخت چاقو، انبر، قندشکن از صنایع‌دستی مهم و کهن استان کرمان می‌باشد که هرکدام از آن‌ها می‌توانند یادگاری خوبی از سفر به این استان باشد. شهر راین در تولید این زمینه شهرت زیادی دارا می‌باشد.

صنایع دستی کرمان - چاقو، انبر و قندشکن

ظروف مسی:

صنعت مس گری از قدیم در کرمان رایج بوده است و استادکاران این هنر در استان کرمان هنوز هم مشغول به کار هستند. از محصولات این هنر می‌توان به کشکول، سینی، تابلو، قابلمه، ظروف غذاخوری اشاره کرد.

صنایع دستی کرمان - ظروف مسی

قلم‌زنی:

از صنایع‌دستی دیرین استان کرمان است که به‌وسیله‌ی قلم فولاد و ضربات چکش سبک به سطح فلز نقش و نگارهای می‌سازند. قلم‌زنی در اول به‌صورت خط‌های ساده و یا خط‌های موج‌دار دور ظرف گرد مثل بشقاب و کاسه صورت می‌گرفته است.

صنایع دستی کرمان - قلم زنی

ساز سازی:

یکی دیگر از صنایع‌دستی استان کرمان که باوجود هنرمندانی چیره‌دست توجه زیادی به آن نمی‌شود. از سازهای که در این استاد ساخته می‌شود می‌توان به تار و سنتور و ویولن اشاره کرد.

صنایع دستی کرمان - ساز سازی


اشتراک گذاری




نظرات(0)


برای نوشتن نظر خود باید وارد سایت شوید.

جستجو





هر چیزی که در مورد هنر و صنایع دستی باید بدانید.
>